UDL w edukacji wyższej

Coraz więcej osób studiujących ma obecnie szczególne potrzeby. Zmiana, jaka dokonuje się na uniwersytetach wymaga od nauczycieli akademickich rewizji stosowanych dotychczas metod dydaktycznych. Celem jest dydaktyka inkluzyjna mogąca sprostać nowym wyzwaniom uwzględniającym indywidualne potrzeby każdej osoby studiującej. Koncepcja projektowania uniwersalnego w uczeniu się (Universal Design for Learning - UDL) jest odpowiedzią i pomocą w rekonstrukcji programów studiów, by były bardziej włączające.

Termin „projektowanie uniwersalne w uczeniu” UDL wyrasta z idei projektowania uniwersalnego (Universal Design). U podstaw koncepcji UDL i systematycznego jej rozwijania leżą następujące obserwacje:

• zawrócenie uwagi na różnorodność osób uczących się i wiążące się z tym potrzeby edukacyjne,
• nieefektywny system edukacyjny w stosunku do zróżnicowanych potrzeb jego odbiorów.

David H. Rose, Anne Meyer - twórcy koncepcji UDL w „Teaching Every Student in the Digital Age” (2002), podkreślają że „...bariery w uczeniu się nie są w rzeczywistości nieodłącznie związane z możliwościami uczniów, lecz powstają w interakcjach uczniów z nieelastycznymi materiałami edukacyjnymi” (Rose &Meyer, 2002: VI). 

CAST, czyli Center for Applied Special Technology, to organizacja pozarządowa ze Stanów Zjednawczych, która od 1984 rozwija koncepcję i zasady wdrożenia UDL.

Projektowanie uniwersalne w uczeniu opiera się na trzech zasadach:

Zasada 1. Reprezentacja (Representation)

Pierwsza zasada UDL dotyczący różnorodnych środków przekazu informacji, które ma na celu zapewnienie możliwości wyboru sposobu przedstawiania informacji i podkreśla znaczenie wielomodalnego sposobu jej przekazywania. Punktem wyjścia jest stwierdzanie, że nie ma jednego sposobu prezentowania informacji, który będzie optymalny dla wszystkich. Preferencje sposobu przedstawiania informacji wynikają z różnorodności osób uczących się np.: ze stylów uczenia się, specyfiki szczególnych potrzeb (np. niepełnosprawności wzroku bądź słuchu), a także z posiadanego kapitału kulturowego czy edukacyjnego.

Zasada 2. Działanie i ekspresja (Action & Expression)

Druga zasada UDL odnosi się zapewnienia uczniowi różnorodnych form ekspresji i prezentowania wiedzy i kompetencji. Odwołuje się do przekonania, że nie istnieje jeden sposób sposobu działania i wyrażania, który byłby optymalny dla wszystkich uczących się. Dzieje się tak, ze względu że fakt, że osoby uczące różnią się pod względem sposobów poruszania się w środowisku edukacyjnym i wyrażania swojej wiedzy. Indywidulane różnice mogą wynikać z posiadanej niepełnosprawności, bądź wiązać się z poziomem rozwoju funkcji wykonawczych.

Zasada 3. Zaangażowanie (Engagement)

Zasada trzecia odnosi się do różnic indywidualnych w zakresie zaangażowania i motywacji do nauki, preferencji pracy indywidualnej vs. grupowej oraz stosunku do nowości-rutyny.

Uczniowie różnią się znacznie pod względem sposobów, w jakie można ich zaangażować lub zmotywować do nauki. Kluczowy element procesu uczenia się to wzniecanie i podtrzymywanie motywacji, na który wpływ ma wiele czynników, w tym czynniki neurologiczne, kulturowe, posiadane zaplecze wiedzy itp. Niektóre osoby uczące się preferują spontaniczność i nowości, podczas gdy inne pozostają wówczas niezaangażowane, a nawet przestraszone tymi aspektami, preferując ścisłą rutynę. Podobnie są osoby dobrze czujące się w pracy samodzielnej, inne zaś wolą pracować z grupach z rówieśnikami.